BIÊN CHẾ VÀ TRANG BỊ QUÂN ĐỘI.
ĐẠI VIỆT ( áp dụng cho 2 nhà Đinh; Tiền Lê).
I. Biên chế:
( làm biếng up hình quá, mà có mấy cái hình up mãi rồi, nếu cần thì sẽ up sau)
Thời Tiền Lê về trước, biên chế quân đội nước ta còn khá đơn giản, bao gồm: quân thập đạo, quân riêng và quân cấm vệ.
I.1. Quân thập đạo:
Sử chép rằng, về đơn vị hành chính, nhà Đinh chia cả nước ra 10 đạo, dưới đạo là phủ, châu,… biên chế quân đội toàn quốc cũng theo đó chia thành 10 đạo: mỗi đạo có 10 quân, 1 quân 10 lữ, 1 lữ 10 tốt, 1 tốt 10 ngũ, 1 ngũ 10 người. Từ đó suy ra, mỗi địa phương được gọi là “đạo” này có khoảng 100 000 binh sĩ túc trực và cung cấp cho triều đình khi cần. Tổng số quân cả nước theo đó lên đến… 1 triệu. Tất cả lực lượng này được đặt dưới quyền vị tổng chỉ huy của triều đình, mang tước gọi là “ Thập đạo tướng quân”.
Nói thế cho oai thôi, không ít người đã nghi ngờ con số này từ trước ( nếu ta có nhiêu đó lính thì đã dọn cả Champa lẫn Khmer từ khuya, số quân đó, tới TQ nó mơ cũng ko thấy). Có thể hiểu đây là 1 dạng biên chế rất thô sơ: tất cả đàn ông trong cả nước đều được xem là lính, khi có chiến tranh xảy ra thì tự trang bị lấy rồi tập hợp lại và ra trận. Sự khác biệt giữa Ngụ Binh Ư Nông thời Lý về sau và hình thức “ Thập đạo quân” là ở chỗ:
- Ở Ngụ Binh, người ta chia đàn ông ( dân đinh) cả nước ra các hạng từ cao đến thấp tùy theo sức khỏe. Chỉ những người khỏe nhất mới thuộc diện Ngụ Binh Ư Nông. Còn ở Thập đạo, không phân biệt thứ hạng gì cả.
- Ở Ngụ Binh, lính Ngụ Binh chia ca thay phiên nhau, kẻ này làm ruộng kẻ kia đi luyện tập hay làm nhiệm vụ. Ở Thập đạo, không hề có chuyện chia ca, hay luyện quân gì cả. Thời bình 100% trai tráng làm nông dân, giặc đến thì quýnh quáng tự trang bị lấy rồi theo lệnh vua ra trận.
- Ở Ngụ Binh, nhà nước lệnh cho làng xã chia thêm ruộng công cho lính Ngụ Binh cấy ( coi như thay tiền lương). Ở Thập đạo, không hề có chuyện đó.
Bởi những khác biệt vừa nêu, ta có thể nhận thấy sự ô hợp của đội quân này. Bù lại, nó là lực lượng đông đảo nhất cả nước.
I.2. Quân riêng:
Theo lệ thường, bất cứ kẻ có quyền lực nào sẽ tự lập cho mình 1 đạo quân riêng ngay khi có điều kiện ( và chính quyền cho phép). Có thể nói, trong thời đại mà biên chế quân đội cả nước vẫn chưa bảo đảm chất lượng tinh nhuệ như Tiền Lê về trước, thì những đạo quân riêng nhà có ý nghĩa rất quan trọng. Các tướng tá, quan lại địa phương sẽ sử dụng đội quân của chính họ để bảo đảm an ninh trong vùng. Khi có chiến tranh, họ cũng là lực lượng chiến đấu có chất lượng đáng tin cậy, giữ vai trò quan trọng trong các chiến dịch.
Nghe qua nhiều người sẽ thấy ngay “quân riêng” rất giống “quân vương hầu” thời Trần. Vâng, bản chất nó thực sự đúng như vậy. Vậy khác biệt duy nhất là gì? Khác biệt ở chỗ: mọi quan chức trong chính quyền đều có thể chiêu mộ và nuôi quân riêng ( với số lượng được triều đình quy định, thời Trần cho phép mỗi Vương hầu được có tối đa 1000 quân riêng), còn quân Vương hầu là thứ chỉ những kẻ có dòng máu hoàng gia mới được phép có. Chuyện Dương Đình Nghệ dùng “ con nuôi” đánh đuổi Nam Hán, hay Loạn 12 sứ quân chỉ là một số biểu hiện của loại quân riêng kể trên. Do tính chất còn thô sơ, dân dã của nhà nước ta lúc này, nên không lạ rằng mọi quan lại, tướng tá đều được nuôi quân riêng của mình, quyền hạn này sẽ bị thu hẹp dần trong lịch sử phong kiến nước ta sau này.
I.3. Cấm vệ:
Quân riêng của nhà vua. Và vì là vua nên ông ta có nhiều tiền nhất, có khả năng trang bị, huấn luyện tốt nhất cho quân riêng của ông ta, lại không phải bị giới hạn quân số bởi bất cứ ai. Các sứ Tống đi Hoa Lư ghi nhận rằng thủ đô đó thực ra là 1 cái trại lính khổng lồ ( thành có 3000 quân lính, không có dân) với cung điện của nhà vua ở giữa. Bản chất cấm vệ thực chất cũng chỉ là quân riêng mà thôi, chẳng qua nó mạnh hơn quân riêng thông thường.
II.Trang bị:
Đặc trưng bản sắc VN về trang bị vũ khí là: Giáo tre/ nỏ/ câu liêm/ hỏa đồng – hỏa hổ. Ở thời Đinh, Lê, nó thu hẹp còn giáo tre/nỏ/câu liêm.
- Giáo tre đã trở thành thương hiệu riêng của nông dân khởi nghĩa ( tóm lại là hành hiệu của lính hạng bét), đến nỗi giờ nhiều người nhầm rằng cả quân cấp cao cũng cầm nó.
- nỏ, dễ sử dụng, tiện dụng cho mọi người, không phải nhọc công luyện tập.
- Câu liêm, món độc của bất cứ ai từng đánh thủy, vừa có thể chặt chân ngựa, vừa có thể móc người.
Đương nhiên ngoài 3 món này, quân ta còn có đủ thứ thượng vàng hạ cám, nhưng đây là 3 món “bản sắc” nhất mà thôi. Tính sơ thì cho đến đời Lý, ngoài 3 món trên, ta còn có đao kiếm, đoản đao, đoản kiếm ( đao kiếm có khá nhiều style hình dáng khác nhau, cơ bản là style kiểu TQ – bản than style TQ đã có mấy kiểu - hoặc là trông giống katana của Nhật, hình thời Lê Trịnh cho thấy có cả lính vừa cầm trường đao vừa cầm khiên.), giáo dài ngắn các cỡ, lao, cung, móc câu chùm.
II. Giáp trụ, phòng hộ:
II.1. Nón:
Từ năm 974 đời nhà Đinh về sau, quân Việt đội loại mũ chiến gọi là “Tứ Phương Bình Đỉnh”, mà theo Ngô Sĩ Liên viết là: “loại mũ này làm bằng da, chóp phẳng, bố bên khâu liền, trên hẹp
dưới rộng, quy chế này đến đời bản triều khởi nghĩa vẫn còn dùng, đời sau vẫn theo thế”. Hình dáng thế nào các bác cũng biết rồi hén. Mũ “đâu mâu” phải đợi đến 1002 mới được chế tạo.
II.2. Giáp trụ, khiên:
Tới giờ cái giáp VN mà rõ ràng nhất, có hình ảnh đàng hoàng là cái hộ tâm thời Văn Lang. Ngoài ra tuy cụ Nguyễn Tuân có nói về giáp giấy đời Nguyễn, Đại Việt Sử Lược có chép về giáp sắt đời Lý, Đại Việt Sử Ký Toàn Thư có chép về giáp da đời Hồ,…nhưng ta mù tịt ko tìm được hình ảnh rõ ràng đáng tin cậy. Cái hình giáp trụ full armor đáng tin cậy nhất là tượng kim cương đời Lý mà thôi.
Tóm lại, làm giáp vẫn ưu tiên hộ tâm trước, sau đó cần thì mới thêm giáp giấy, giáp da, giáp sắt gì vô sau.
Về khiên thì mênh mông, xin xem link sau:
http://www.lichsuvn.info/forum/showpost.php?p=353519&postcount=1
( bỏ cái khiên đầu tiên mà cha Seaboy bảo là khiên thời Lý đi, nghi lắm, cái đó sợ ko phải đâu, rồng Lý đâu có thế).
II.3. Giày:
1 điều kỳ cục là thời Nguyễn ta thấy lính đều đi đất, nhưng tranh vẽ đời Lê Sơ đều vẽ lính đi giày, cũng chẳng rõ thời Tiền Lê về trước thế nào.
II.4. Vật cưỡi:
Voi và ngựa. Thế cũng hỏi. Tuy vậy, thời này mù tịt ko biết được giữa voi và ngựa, ta dùng con nào nhiều hơn. Huyền thoại về thời Bà Triệu về trước thấy nhắc nhiều đến voi. Còn đời Lý về sau thì làm bãi tập trong Thăng Long, luyện con em các vương,quan ai cũng phải biết cưỡi ngựa bắn cung, lại còn chiêu tập các tướng giỏi kỵ xuất than từ tù trưởng các dân tộc thiểu số.
Chỉ có thể khẳng định rằng, nếu muốn nuôi mấy con này với số lượng lớn thì chỉ có thể nuôi ở Thanh – Nghệ hoặc Trung du miền núi phía Bắc. Vì trên sườn núi có rất nhiều đồng cỏ. Ngay thời hiện đại, trung du miền núi phía Bắc nuôi đến 1,7 triệu con trâu, 900 000 con bò, chiếm đến 53% gia súc cả nước. Nơi này cũng tiếp xúc thường xuyên với Đại Lý, trung tâm buôn ngựa của vùng ( cũng nuôi theo kiểu kể trên), mà như sử chép là thời Lý Thái Tổ họ dẫn 1 đàn 10 000 con ngựa sang vùng trung du bán.
II.5. Thuyền:
Những món thuyền lầu, thuyền 2 lòng, thuyền 2 đáy,… thời Lý nghe nhắc đến, nhưng thời này ko nghe thấy gì cả. Có lẽ chỉ nên dùng loại thuyền standard của thủy quân ta xưa nay: thuyền Mông Đồng.
Thuyền này nhắc tới đầu tiên vào thời An Nam Đô Hộ đời Đường. Nó khá giống kiểu thuyền chiến Hy Lạp, nghĩa là thân dài, bề rộng hẹp. Thuyền chủ yếu tác chiến trên sông nên làm thế dễ di chuyển và húc vào thuyền địch. Mỗi thuyền, theo Đại Việt Sử Ký Toàn thư chép là chơ khoản 25 lính và 25 tay chèo ( cũng là lính). An Nam Chí Lược thì nói thêm rằng mỗi thuyền còn có 2 máy bắn nỏ. Người TQ xưa nhắc đến Đại Việt thường lưu truyền giai thoại là vua Việt ở nhà lợp ngói đồng, đi thuyền đồng. Chuyện nhà lợp ngói đồng thì đã xác định là có thật ( Quốc Tử Giám ngày xưa xây thế), nên có khả năng thuyền bọc đồng cũng là có thật ( nhằm tăng sức húc khi va chạm?)
II.6. Máy công thành:
Tới giờ chỉ xác định trong lịch sử ta được 3 loại máy:
- máy bắn nỏ, khỏi nói rồi.
- máy bắn đá giật tay, nghĩa là 1 đầu đặt đá, 1 đầu cần mấy người kéo dây để giật đòn bẩy cho đá bay đi. Loại máy bắn đá vô cùng thô sơ.
- Dạng nâng cấp của máy trên: treo thêm 1 giỏ đá to bên tay đòn giật, làm thế giúp người giật đỡ tốn sức.
