Trong số các tướng tài của Gia Long Đế Nguyễn Phúc Ánh, có ba tay nổi tiếng, đương thời được gọi là Gia Định Tam hùng. Sau đây, sẽ giới thiệu sơ bộ về ba anh hào này:
1. Đỗ Thanh Nhân:
Cờ nghĩa Đông Sơn nổi tợ phao.
Tấm kình Nam Hải sóng đang xao
Thời may gặp chúa trang trần thánh
Vận rủi xui tôi thói Mãng Tào
Mấy thứ công lao trôi bích thủy,
Ba hùng danh tướng nhẹ hồng mao.
Suối vàng như gặp Châu hùng võ
Hồn luống ăn năn biết tại sao?
Thơ Nguyễn Liên Phong
Tự là Hữu Phương. Xuất thân là Nội Đội trưởng, nắm thủy quân Nam triều, từng chống lại quân Bắc Hà, xâm lấn.
Đề xuất lập Hoàng tôn Nguyễn Phúc Dương làm Đông cung, chống nhau với Nguyễn Nhạc
Vào Gia Định, lập ra đạo quân Đông Sơn Quân để tỏ cái chí chống Tây Sơn của mình. Tập hợp một loạt tướng tài dưới trướng, sau này là rường cột của quân Nam Hà như:
Hoàng Tường Đức, Nguyễn Văn Thành, Lê Văn Quân, Vũ Tánh ...vv
Bất hòa với Lý Tài
Thu phục lại thành Gia Định, đánh lại Nguyễn Lữ và Phạm Văn Tham. Cùng Hồ Văn Lân, Dương Công Trừng đi đánh Chân Lạp.
Tây Sơn rất phục và nể Đỗ Thanh Nhân, sau Nguyễn Phúc Ánh nghi kỵ bắt giết đi. Đông Sơn Quân chia năm xẻ bảy, phần chống lại Nguyễn Phúc Ánh, phần theo hàng Tây Sơn.
Câu nói nổi tiếng về Đỗ Thanh Nhân của Thái Đức Đế Nguyễn Văn NHạc: "Hữu Phương chết đi rồi, Gia Định chẳng có gì phải lo nữa?"
2. Chu Văn Tiếp:
Lương Sơn tụ nghĩa nổi uy phong
Tá Quốc nam triều vẫn cậy trông
Trà Lương núi hiểm lừng oai dữ
Thượng đạo hùng biên vững một lòng
Phò chúa mười năm tâm rắn rõi
Bình Tây hai tiếng vọng không trung
Chí lớn chưa thành thân đà thác
Gia Định còn lưu tiếng tam hùng
Thơ Trịnh Phúc Tuấn
Ban đầu kết liên với Nguyễn Văn Nhạc chống lại Trương Phúc Loan, sau đấy chống lại Tây Sơn. là rường cột Nam Hà sau khi Đỗ Thanh Nhân chết đi.
Lập ra đạo quân Lương Sơn Quân để chống lại Tây Sơn, Tập hợp nhiều tướng lĩnh sau này là trụ cột của NAm Hà như: Lê VĂn Quân, Phạm Văn Sĩ, Nguyễn VĂn Thảo, Nguyễn Phúc Long
Trấn giữ núi Trà Lương và vùng thượng đạo các dinh Phú Yên, Diên Khánh, Bình Khang. Mấy lần đem quân về cứu Gia Định, chỉ huy quân chống lại Nguyễn Văn Huệ và Nguyễn VĂn Lữ
Sau đem quân cùng Xiêm La về lấy lại Gia Định bì phục binh trên sông, chết!
3. Vũ Tánh:
Những tưởng ra tay giúp nước nhà
Ai dè binh địa nổi phong ba.
Xót người vị quốc liều thân ngọc,
Khiến thiếp cô phòng ủ mặt hoa.
Gối mộng mơ màng duyên nợ cũ,
Đài mây xiêu lạc phách hồn xa.
Lửa trung đốt đỏ gương hào kiệt,
Nóng ruột thuyền quyên giọt lệ xa!
Thơ Ngọc Du Công chúa, vợ ông.
Em của Vũ Nhàn, tâm phúc của Đỗ Thanh Nhân, bị Nguyễn Phúc Ánh giết chết nhưng vẫn không theo Tây Sơn. Sau Nguyễn VĂn Thành đến chiêu dụ về hàng Nam Hà.
Lập ra đạo quân Kiến Hòa Quân, Là em rễ của Nguyễn Phúc Ánh, lãnh Hậu quân dinh, trong Ngũ dinh, thu phục Gia Định, Diên Khánh, Phú Yên, Quy NHơn.
Dưới trướng có bốn tay kiện tướng: Vũ Văn Lượng, Mạc Văn Tô, Trần Văn Tín, Nguyễn Văn Hiếu.
Nổi tiếng với việc tử thủ hai thành Diên Khánh và Quy Nhơn. Sau này lựa chọn chết cùng thành để cho đại quân NAm Hà lấy Phú Xuân.
