_ Bắt lính mà 1 nhà 1 người thì loạn ... Ngay cả thời Trần chống Mông Cổ, cũng chỉ động viên 2 hộ 1 lính, nhà đơn con ko bắt buộc, nhà 2 anh em thì anh đi, vì thế 11 triệu người bắt lính + phu 1 triệu thì chỉ có hỗn loạn xã hội thôi, chưa oánh đã bại rồi. Nên nhớ, không phải trong kho có A tấn lương, là lập tức nuôi được B người, vì cái mức A đó nó vận trên đường cũng teo kha khá rồi, nếu đường xa thì 10 ko còn 1, phí vận tải lương thực thời cổ đại có thể nói là khủng khiếp cao. Bên Tàu nó làm cái kênh Đại Vận Hà, mục đích trực tiếp cũng chỉ là vận lương từ Giang Nam sang Lạc Dương, sau là Bắc Kinh, mà vì thế nó thậm chí còn miễn thuế vận tải thủy trên kênh để khuyến khích dân chở lương chở hàng đi.
_ Thời trung đại, bắt lính là 1 chuyện, nhưng còn phải tính lương hướng ở khu vực giao chiến nữa. Ví dụ bắt lính ở Cao Bằng nhưng phải chạy tới tận Thanh Hóa để đánh Chăm Pa thì có mà vỡ mồm. Vì thế chính quyền họ làm ntn : đánh ở đâu thì khu đó là tiền tuyến, lập tức chuyển sang kinh tế thời chiến, bắt lính, bắt phu chủ yếu là tại chỗ sau đó bù sau ( ví dụ bù bằng thuế, thêm tiền lương, chính sách trợ cấp v...v... ) Như thế mới có chuyện lính Thanh Nghệ trở thành tinh nhuệ nhất thời Lê - Mạc - Trịnh, bởi vì chiến tranh Chăm Pa, rồi sau là chiến tranh Trịnh - Nguyễn, đều bắt lính ở hai tỉnh Thanh Nghệ cả.
_ Tiếp là cái chuyện thổi phồng trong ghi chép sử của các nhà Nho. Nói thật, đây là vấn đề đau đầu chung của mọi người đọc sử ở Đông Á, bởi nhà Nho ko coi trọng chữ số, thường viết đại khái, bay bướm, nên khi viết lịch sử hay thống kê thường rất qua loa ( có chủ đích hoặc vô tình ) Nói chung chỉ có ghi chép của quan Bộ Hộ chuyên đi thu thuế thì may ra còn hợp lý 1 tí về dân số, hộ khẩu, vì nó liên quan tới tiền bạc, chứ ngay cả trong ghi chép về quân sự, cũng rất ít thấy ghi chép rõ ràng chính xác. Lý do? 1 là họ ko coi trọng, 2 là sợ lộ bí mật quân sự cho kẻ địch, 3 là muốn thổi phồng có chủ đích. Ngay cả khi các nhà truyền giáo phương Tây sang đây, họ cũng bị lây bệnh một cách vô ý thức. Một phần là vì nhà truyền giáo họ chỉ quan tâm truyền giáo ợ, họ ko phải sĩ quan quân sự, cũng ko phải tư vấn viên quân sự, nên ghi chép của họ thường 1 là tận mắt thấy, hai là được quan chức kể lại. tận mắt thấy thì xin lỗi, họ thấy 5000 thể nào cũng thành 10 vạn, vì trên 1 ngàn người là đông nghìn nghịt không đếm hết được, chưa kể đó là diễu binh của quan tướng thì còn khác nữa. Còn quan chức nêu số liệu ? họ đương nhiên thổi phồng nước ta giàu có, của cải xung túc, quân sự hùng mạnh. Đây là thể diện, cũng là thực lực mạnh, từ đó làm tiền đề hợp tác với các lái buôn Tây ( chẳng ai muốn làm ăn với kẻ yếu đuối ko biết lúc nào sụp cả )
_ Nhiều yếu tố ảnh hưởng, cho nên thậm chí ngay cả ghi chép của các thầy tu truyền đạo sang Vn từ rất sớm thời Mạc - Trịnh, cũng không thể tin hoàn toàn, nữa là các nhà Nho ghi sử. Có chẳng ghi chép của sĩ quan quân sự Pháp đánh thuê cho chúa Nguyễn Ánh ở Sài Gòn Gia Định mới có các số liệu thực tế, vì họ trực tiếp quản quân, luyện quân nên họ biết rõ ràng.
_ Các nhà quân sự của Louis XIV thời đó đề ra 1 cái gần như định luật : 1 cánh quân ko thể quá 5 vạn, vượt 5 vạn không thể đánh trận. Tại sao ? vì đơn giản là không vận nổi lương ăn, không chuẩn bị kịp lương thực, khu vực giao tranh khó có thể cáng đáng tiêu hao ( dù là cướp hay mua ) Đó là án chiếu theo khả năng vận tải, hệ thống phân phối, hệ thống chỉ huy có thể nói là cực kỳ mạnh và tân tiến của Pháp thời đó ( nhất châu âu ) Ở vn có lẽ hơi khác, vì nhu cầu của lính cũng bị giảm, lại nhiều sông ngòi, thuyền bè dễ tải lương, thậm chí vận tải biển cũng khá nhiều, nhưng đừng quên chế độ quản lý, khả năng vận tải trên bộ của vn thời đó còn lâu mới bằng Pháp ( vn còn chưa phát minh ra xe ngựa 4 - 8 ngựa, toàn xe 2 trâu 2 ngựa kéo, trục xe cứng chứ ko linh hoạt chuyển hướng như Châu Âu ) Vì thế cái định luật này có thể áp dụng sơ sơ kể cả ở Vn. Lê Thánh Tông đánh Chăm Pa, nói là động viên 1 triệu trai tráng, em nói thật rất khó mà nói là đúng thực tế, chỉ có thể coi là cả 1 quá trình, năm này qua năm khác, thống kê lại thì may ra. Một cuộc chiến liên quan tới sinh tồn quốc gia không cách nào đánh trong vài tháng, có khi vài năm đánh, lúc đánh lúc nghỉ, thì mới điều hòa được sản xuất xã hội, ví dụ nông nhàn thì đi lính, 1 chiến dịch 3 4 tháng sau về gặt, rồi lai đi, kiểu như thế. ( lính đánh thuê Tây Âu thời đó cũng vậy, 1 chiến dịch 3 - 4 tháng rồi về làm nông hoặc nghỉ ngơi ) Mà như vậy, quân số mỗi chiến dịch sẽ khó cao hơn 5 vạn, nên chú ý địa hình nhỏ hẹp ở vn và mức độ kinh tế của khu vực miền trung, rõ ràng kém hơn đồng bằng Bắc bộ rất nhiều.
P/s: còn con số 10 vạn kỵ binh thì chắc là phồng rồi, 2000 con voi cũng phải xem lại. Chiến dịch Nguyễn Ánh tấn công Nguyễn Nhạc ở Phú Xuân kéo ra đâu có 500 con voi, mà là dốc toàn lực cả miền Sài Gòn + Tây Nguyên rồi ợ, Đàng Ngoài ít voi chiến hơn, thường là nhập ở Thanh Nghệ, từ Lào sang, nên chắc còn ít hơn đàng trong ( vốn có nhiều mối làm ăn với người Thượng, các bộ lạc Tây Nguyên )
![[Rest In Peace] Panzerklein](/data/avatars/m/245/245380.jpg?1410517359){kind=avatar}
..........................
