Chính vì lẽ đó mà Ức Trai chết là điều đáng thương nhưng không đáng tiếc.
-
Ông ơi, bà Lộ nhà ông là rắn thật ư? Ngoài chợ người ta kể thế này…
- Nực cười quá. Chúng sợ cái chết của ta làm lòng dân bất an chăng. Chúng thực hiện âm mưu giết vua, hại người trung nghĩa y hệt nghi án truyện Chu Tuệ - Kiều Oanh giết Thái tử bên Tàu.
- Chúng tôi ngoài đời dân dã, mấy ai biết đến tên ông.
- Thế ư. Thái tổ mắng ta đúng đấy. Kẻ sĩ cứ vơ hết vào mình. Ta chỉ là con tốt vô tình bị cuốn vào trận mạc tranh giành quyền lực tối cao nơi cung cấm. Vậy nên chúng sẽ giết ta thật nhanh để dẹp mọi thị phi, ngờ vực. Này, lão quân cai ngục, anh có biết chuyện Rùa thần đòi gươm Thái tổ không?
- Vâng, trời đất tất phải có điềm lành đón hòa bình.
- Thái tổ ơi, sao người bất công với thần quá. Bình Ngô xong, thần chỉ được xếp hàng giữa bọn thuộc lại nhì nhằng. Đáng lí lúc ấy ta phải làm Phạm Lãi của nước Nam. Can dự chi thêm huyền thoại thần qui. Hôm nay nhìn ba đời vươn cổ chờ chết mà tràn hận. Hậu nhân ai là người cởi trói minh oan cho ta khỏi cũi lồng rắn độc. Một đời lao động đường phố tá rồng phượng, đâu ngờ lại thác đi trong gian lưới ác xà!
- Ông nói toàn chữ nhà quan, tôi không hiểu, nhưng nghe giọng ai lụy lắm.
- Ta vướng họa cũng vì nghiệp sách đèn. Xa lạ với từ chương như anh lại hay.
- Tôi gác ngục từ chế độ cũ. Xưa chúng giết người làm phản cũng nhiều. Ít ai kêu oan. Họ đáng kính và hiên ngang. Từ ngày vua trả kiếm, máu vẫn chảy mà dây oan cứ nối dài mãi.
- Ta đã linh cảm một kết cục xấu nên chọn tên tự là Ức Trai. Song xấu tệ thế này thật không tưởng.
- Tôi ngu muội tạm hiểu Ức Trai nghĩa là kẻ chay tịnh chịu oan ức.
- Không, Ức là bị đè nén.
Ngày 16 tháng 8 năm Nhâm Tuất, tức 19 tháng 9 năm 1442, Nguyễn Trãi, văn hào, thi hào, nhà tư tưởng lỗi lạc của dân tộc Việt Nam rơi đầu giữa pháp trường. Trong kháng chiến chống giặc Ngô, là thư kí của Lê Lợi, Nguyễn Trãi đã cùng vua thực hiện thành công chiến thuật đánh vào lòng người rất khôn khéo. Tuy nhiên đóng góp lớn lao nhất của Nguyễn Trãi với nhà Lê lại nổi bật ở vở kịch trả gươm. Huyền thoại hoàn kiếm là món mẹo chính trị cao tay, định danh vị, chính thống hóa ách đô hộ nhân dân Việt Nam của một triều đình phong kiến kéo dài nhiều trăm năm.
Tài năng lỗi lạc ; một lòng vì dân vì nước nhưng không được trọng dụng - Nguyễn Trãi chết oan cũng đáng tiếc lắm thay :(
lời văn quê mùa mượn truyện nói thay suy nghĩ ....