Memories of Murder
(Hàn Quốc, 2003)
Đạo diễn: Bong Joon-ho
Kịch bản: Bong Joon-ho, Shim Sung-bo (phim), Kim Kwang-rim (sân khấu)
Thể loại: Hình sự, Tâm lý, Rùng rợn, Bí ẩn (Dựa trên sự kiện có thật)
Diễn viên:
Song Kang-ho ... Thám tử Park Doo-man
Kim Sang-kyung ... Thám tử Seo Tae-yoon
Về đạo diễn Bong Joon-ho
Là một đạo diễn còn tương đối trẻ (sinh năm 1969), tính đến 2010 Bong Joon-ho mới chỉ độc lập đạo diễn 4 phim dài, bao gồm: Barking Dogs Never Bite (2000), Memories of Murder (2003), The Host (2006) và Mother (2009). Có vẻ như ông dành rất nhiều thời gian cho một tác phẩm của mình. Phim của ông không những thỏa mãn được các nhà phê bình khó tính mà còn gặt hái được thành công ở phòng vé (The Host hiện vẫn là phim điện ảnh ăn khách nhất lịch sử Hàn Quốc). Asian Film Awards (mà nhiều người vẫn gọi là giải Oscar của Châu Á) mới ra đời được 4 năm, nhưng có đến 2 năm giải phim hay nhất được trao cho các phim của Bong Joon-ho (The Host năm 2007 và Mother năm 2010). Hiện nay Bong Joon-ho không chỉ luôn được xếp vào hàng top filmaker tại Hàn Quốc, mà tên tuổi của ông cũng đã được cả thế giới biết đến.
Bong Joon-ho là đạo diễn có phong cách làm phim hết sức đặc trưng. Điểm nổi bật nhất trong phim của ông có lẽ là khả năng chuyển đổi trạng thái một cách đột ngột nhưng vẫn rất mượt mà. Sau 1 tình huống lạnh gáy, có thể là 1 tình huống khiến khán giả phải bật cười. Hài hước, bí ẩn, hình sự, tâm lý, giả tưởng, thậm chí cả... gia đình, hình như mỗi thể loại đó đều có phần trong phim của Bong Joon-ho (xin nhớ rằng, những yếu tố đó được kết hợp hết sức khéo léo, chứ không có nghĩa là một mớ lẩu thập cẩm). Bong Joon-ho là một người rất tỉ mỉ trong phim của mình (cho đến giờ ông chỉ đạo diễn những phim tự tay tham gia viết kịch bản). Tiếng mưa rơi, một gương mặt thoáng qua trên TV hay mặt báo, một ký hiệu trên tấm biển chỉ dẫn, hay một góc quay đặc biệt... tất cả đều được sắp đặt có dụng ý trong phim của ông. Phim của Bong Joon-ho thường phảng phất những cái nhìn về chính trị, xã hội dưới góc độ châm biếm, mà ví dụ điển hình là tác phẩm Memories of Murder dưới đây.
Trở lại với bộ phim
Memories of Murder được dựa trên một sự kiện có thật xảy ra ở Gyeonggi, Hàn Quốc vào những năm 1986-1991. Đó là vụ giết người hàng loạt đầu tiên được ghi nhận trong lịch sử ngành cảnh sát nước này (mà trong suốt thời gian xảy ra, người ta đã phải huy động tới hàng trăm ngàn cảnh sát, thẩm vấn hàng ngàn người tình nghi). Vụ án chấn động này lần đầu tiên được giới thiệu đến khán giả trên sân khấu kịch năm 1996, và mất 7 năm sau, nó mới được chuyển thể lên màn ảnh rộng dưới bàn tay của đạo diễn Bong Joon-ho.
Cánh đồng lúa vàng óng ả ngập trong nắng, một người đàn ông với gương mặt tròn trịa ngồi trên chiếc máy kéo, lũ trẻ quê chạy theo la hét đùa nghịch. Một cảnh tượng thật thanh bình. Người đàn ông tìm đến một mương thoát nước, nơi một xác phụ nữ đang mục rữa nằm đó. Lũ trẻ vẫn đùa nghịch. Một thằng nhóc ngồi ngay trên nơi cái xác đang nằm, ương bướng nhại lại từng lời nói, nét mặt của người đàn ông...
Bằng một cách không thể "bình thường" hơn, Memories of Murder đã bắt đầu như thế.
Hàn Quốc 1986, tại một vùng quê tưởng chừng yên ả, những vụ giết người liên tiếp bắt đầu xảy ra. Các nạn nhân đều là phụ nữ, bị cưỡng hiếp trước khi giết chết bằng những cách thức bệnh hoạn. Anh chàng thám tử địa phương Park Doo-man là người trực tiếp lãnh trách nhiệm điều tra vụ án, cùng với ông đồn trưởng già ấm ớ và tay trợ lý ưa bạo lực. Đồng thời, Seo Tae-yoon, một thám tử khác tình nguyện từ Seoul tới để hỗ trợ cuộc điều tra. Trong lúc Seo còn đang làm quen với hồ sơ vụ án thì bộ 3 kia đã vội vàng kết tội cho một người thiểu năng. Tất nhiên bằng chứng là không đủ thuyết phục và vụ việc trở thành trò cười cho báo chí. Một đồn trưởng mới được cử đến chỉ huy cuộc điều tra. Tuy nhiên, trong một vụ án mà hung thủ gần như không để lại dấu vết gì, quá trình điều tra trở nên vô cùng khó khăn...
Memories of Murder được tiếp cận hoàn toàn từ phía các cảnh sát, hay nói cách khác, tất cả những gì khán giả được biết thì những thám tử trong phim cũng biết. Toàn bộ phim đưa người xem theo chân các nhân vật chính là 2 thám tử Park và Seo. Park Doo-man, gã thám tử địa phương, thực sự xứng đáng với hình ảnh "người cảnh sát xấu xí". Dung túng cho việc đánh đập nghi phạm để lấy lời khai, sẵn sàng dàn xếp chứng cứ để kết thúc vụ án, Park luôn tin vào
"đôi mắt thần" của mình, chỉ cần
"nhìn là biết thủ phạm". Với lối tư duy ngớ ngẩn đến buồn cười, Park chỉ loanh quanh với những đối tượng vô căn cứ của mình. Trong khi đó, Seo Tae-yoon, anh chàng đến từ Seoul lại thể hiện một hình ảnh trái ngược. Seo làm việc một cách chuyên nghiệp, có trách nhiệm và không dùng vũ lực với nghi phạm. Seo luôn tâm niệm một điều: "Hồ sơ không bao giờ nói dối".
Xung đột giữa 2 nhân vật này được thể hiện rất tốt trong nửa đầu phim. Gã thám tử địa phương dị ứng với tay thám tử thành thị, ngược lại anh chàng Seoul chỉ cười khẩy vào mấy gã cảnh sát quê mùa. Có lẽ không gì thú vị hơn là lấy câu nói sau đây của Park với Seo để đặc trưng cho sự tương phản giữa 2 nhân vật:
"Nước Mỹ quá rộng nên người ta mới phải dùng đến cái đầu để tìm tội phạm. Những thằng như anh nên sang đó. Còn ở Hàn Quốc, người ta bắt tội phạm bằng chân. Biết vì sao ko? Vì cái xứ này nhỏ như lỗ mũi, tôi có thể chạy khắp nơi bằng đôi chân của mình."
(Đoạn tiếp theo có thể có spoil nhẹ)
Motif 2 cảnh sát với tính cách trái ngược luôn hục hặc nhau không có gì mới, nhưng những gì diễn ra sau đó mới thật khác biệt. Khi cuộc điều tra trở nên mờ mịt, trong khi danh sách nạn nhân cứ ngày một tăng thêm, các nhân vật bắt đầu bộc lộ những thay đổi. Park bắt đầu mệt mỏi, chán nản với phương pháp điều tra không đi đến đâu của mình (đã có những gợi ý nhỏ trong phim cho biết tương lai của nhân vật này), trong khi Seo bắt đầu tỏ ra nôn nóng, sốt ruột, bị chi phối quá nhiều bởi cảm xúc, và dần dần đánh mất lý trí của mình. Trong một trường đoạn cao trào ở cuối phim, khi mà những cảm xúc bị dồn nén lên đến đỉnh điểm, nhân vật này đã sụp đổ hoàn toàn, hành động ngược lại với những gì mình từng tin tưởng (hãy chú ý câu nói cuối cùng của nhân vật này trong phim).
Tuy nhiên, câu chuyện điều tra về tên giết người hàng loạt dường như chỉ là phần nổi của tảng băng. Memories of Murder là một phim mang đậm màu sắc chính trị và xã hội. Trước hết, thông qua cuộc điều tra, phim là sự đả kích thẳng vào ngành cảnh sát Hàn Quốc thời bấy giờ (và biết đâu cả bây giờ?) với lối điều tra vũ phu và bưng bít truyền thông. Những nhân vật như Park Doo-man và gã trợ lý Yong-koo, là những cảnh sát đã kém năng lực lại vô trách nhiệm, điều tra bằng chân tay hơn là dùng đầu óc, và thậm chí chân tay thực ra cũng chỉ để đánh đập nghi phạm. Bạo lực thì trả giá bằng bạo lực. Về mặt này, đạo điễn Bong Joon-ho đã mang đến một hình ảnh rất thú vị: chiếc giày bọc vải dùng để đánh nghi phạm (vì có thế mới không để lại vết tích). Hãy chú ý sự xuất hiện của chiếc giày này trong phim, và khán giả sẽ phải bật cười vừa mỉa mai vừa cay đắng.
Xa hơn nữa, đạo diễn muốn phác họa một hình ảnh Hàn Quốc giữa thập niên 80 (thời kỳ đất nước này vẫn chịu sự cai trị độc tài với những bất ổn về chính trị và xã hội). Không phải ngẫu nhiên mà trong phim, đôi khi ta lại nghe thấy tiếng còi báo động văng vẳng, một hình ảnh trường nữ sinh cấp 2 hiện lên trong cuộc diễn tập sơ tán, hay một giây phút thoáng qua của đoàn người biểu tình đang xung đột với cảnh sát. Dấu hiệu của sự bất an có ở khắp mọi nơi. Và trong khi người dân hoang mang trước tên giết người hàng loạt đang lẩn khuất đâu đây, thì chính quyền còn đang mải mê với những cuộc đàn áp, để đến nối không tìm nổi một người lính ngay cả khi biết hung thủ sắp ra tay, một chi tiết cực kỳ "đắt giá" trong phim. Số phận của những nghi phạm trong phim cũng gợi lên những suy nghĩ. Người xem sẽ không thể quên hình ảnh một thanh niên với đôi tay còng sau lưng lầm lũi bước vào bóng tối đen đặc của đường hầm, một hình ảnh gây ấn tượng sâu sắc.
Về cơ bản là một phim hình sự, với tên giết người hàng loạt bí ẩn, cố nhiên Memories of Murder mang một bầu không khí tăm tối và căng thẳng. Phim chỉ có 1 trường đoạn duy nhất có thể coi là "hành động" (và được dàn dựng rất tốt). Một số cảnh khá "disturbing" có thể khiến người xem phải nhăn mặt. Khán giả cũng sẽ phải rùng mình trong một cảnh rình rập của tên giết người giữa cánh đồng vắng (hãy chú ý phía sau lưng nạn nhân!). Tuy nhiên, những chi tiết hài hước theo kiểu "black comedy" đúng chất Bong Joon-ho được lồng vào rất khéo léo trong phim, phần nào giảm bớt bầu không khí căng thẳng vốn có. Thậm chí, có một số ý kiến còn cho rằng có thể gán thể loại comedy cho nửa đầu bộ phim với hàng loạt tình huống gây cười đến từ bộ đôi thám tử "nhà quê".
Quay phim dường như luôn là 1 điểm mạnh trong phim của Bong Joon-ho. Riêng về việc chọn lựa bối cảnh cho phim, cho đến nay Memories of Murder vẫn giữ kỷ lục là bộ phim Hàn có số địa điểm quay nhiều nhất. Kết quả là hình ảnh một vùng quê Hàn Quốc giữa thập niên 80 đã được tái hiện đầy chân thực. Ngoại trừ 2 cảnh mở đầu và kết thúc, toàn bộ phim được nhuộm trong một tông màu khá nhợt nhạt và tăm tối, khi là căn phòng thẩm vấn xám ngoét, lúc lại là màu nâu đất của đồng quê. Phim có những khung hình để lại ấn tượng đặc biệt như cảnh mở đầu phim với cánh đồng vàng ươm trải dài bất tận. Thậm chí một hình ảnh xù xì như núi rác khổng lồ đang bập bùng cháy dở cũng hiện lên đầy sống động và nghệ thuật. Cách di chuyển camera đầy dụng ý, như một cú máy dài theo chân nhân vật đảo qua đảo lại khắp hiện trường đang hỗn loạn, hay cách đưa máy dõi theo cái nhìn hau háu của tên tội phạm...
Phần nhạc nền của phim được soạn bởi nhạc sĩ người Nhật Taro Iwashiro, cũng là một yếu tố đóng góp vào sự hấp dẫn của Memories of Murder, với những giai điệu quyến rũ (đặc biệt là main theme của phim) và một nhịp điệu không thể ăn ý hơn với các trạng thái phim.
Diễn xuất trong phim phải nói là xuất sắc. Ngay cả các diễn viên phụ cũng có thể lưu lại dấu ấn của mình (hãy xem vẻ mặt không thể thiểu năng hơn của Park No-shik trong vai... một cậu bé thiểu năng, hay bản mặt lầm lì của Park Hae-il trong vai nghi phạm chính). Có được thành công đó một phần cũng là nhờ cách xây dựng và phát triển nhân vật rất tốt của đạo diễn Bong Joon-ho. Kim Sang-kyung, đã thể hiện được hình ảnh từ một thám tử trẻ tuổi đầy nhiệt huyết và lý trí ban đầu trở thành một con người bùng phát về cảm xúc như thế nào. Song Kang-ho (vốn là nam diễn viên vào loại số 1 của Hàn Quốc) đã có một trong những vai diễn hay nhất trong sự nghiệp của mình. Anh chàng ngờ nghệch trong những tình huống gây cười, gương mặt thất thần ở nửa sau phim, và một khoảnh khắc xuất sắc trong cảnh kết phim (một cảnh cận đặc tả gương mặt nhân vật).
Kết phim cũng chính là một trong những hình ảnh ấn tượng nhất của Memories of Murder: một cuộc nói chuyện bâng quơ và một gương mặt. Tinh tế và giàu ý nghĩa. Đó cũng chính là lời giải thích cho cái tựa phim: "Memories of Murder".
(Tôi rất thích cái kết này và muốn phân tích thêm, nhưng nói nhiều nữa sẽ thành spoil hết mất).
Memories of Murder thực sự là một trải nghiệm mới lạ, một tuyệt phẩm trong thể loại phim hình sự. Một kịch bản chặt chẽ và tinh tế, diễn xuất tốt, phần quay phim và âm nhạc xuất sắc. Điểm dở duy nhất của phim là hầu hết chúng ta phải thưởng thức nó bằng phụ đề tiếng Anh.
Đánh giá: 9.5/10. Memories of Murder là một phim hiếm hoi mà mỗi lần xem lại tôi lại thấy hay hơn. Masterpiece.
Trivia:
* Memories of Murder là phim ăn khách thứ 3 tại Hàn Quốc trong năm 2003 với hơn 5.1 triệu vé bán ra, chỉ xếp sau siêu phẩm The Lord of the Rings 3 (hơn 5.9 triệu vé) và 1 phim khác của Hàn là Silmido (hơn 11 triệu vé). Vào thời điểm đó thì Memories of Murder là phim ăn khách thứ 5 trong lịch sử của Hàn Quốc, tuy nhiên cho đến nay thì đã tụt xuống hạng 21.
* Memories of Murder nhận rating 88% tại RottenTomatoes (100% đối với Top Critics), mặc dù số review của phim ko được nhiều lắm (34).
* Không hiểu do tình cờ hay chủ ý, tên 2 nhân vật chính trong phim (Doo-man và Tae-yoon) đọc khá giống với tên 2 nhà lãnh đạo độc tài của Hàn Quốc trong thập niên 80 (Chun Doo-hwan và Roh Tae-woo)
* Memories of Murder được Quentin Tarantino chọn vào top 20 phim sau năm 1992 ưa thích của ông (trong danh sách này còn có The Host cũng của đạo diễn Bong Joon-ho).
* Không hiểu sao nhiều người ở VN hay nhầm lẫn tên phim là "Hồi ức sát nhân" trong khi từ "murder" ko hề mang nghĩa này (murderer mới là kẻ sát nhân). Và xem phim xong thì ai cũng sẽ thấy rằng nếu gọi là "Hồi ức sát nhân" thì sai trầm trọng nội dung phim.
