Trước mình có dịch một bài này ở Teamliquid, về MIND GAME. CHia sẻ cùng mọi người để xem các trận BO5 cân não hay hơn, nhất là về mặt chiến thuật ^^
Starcraft-Trò chơi trí tuệ
Bạn cần hiểu rằng
1. Starcraft, một nghề thực sự
Nếu thực sự là một người đam mê Starcraft, mỗi lần bạn xem một trận đầu trên truyền hình của một giải Starleague, bạn có thể bị choáng ngợp thực sự bởi vẻ hào nhoáng của nó với đằng sau nó là hàng ngàn đô la giải thưởng và danh tiếng , những điều mà các game thủ ao ước. Nếu coi là một nghề thực sự, có thể bạn lại cho rằng, để đến với những trận đấu đỉnh cao đó, các game thủ đã phải khổ luyện hàng năm mới có được. Họ phải luyện tập cho một trận đấu đấy trong vài ngày thậm chí vài tuần. Họ phải nắm bắt được cách chơi của đối thủ, chuẩn bị cho mình các BO, nghiên cứu và thực hành chúng. Chưa bao giờ trong lịch sử, Starcraft lại trở thành một nghề khó khăn và tốn nhiều thời gian và trí tuệ đến như vậy.
2. Vì sao? Bởi vì mọi thứ đã hoàn toàn thay đổi
Một trong những nguyên tắc về chiến thuật của các trận đấu Starcraft trước đây là "Nếu bạn cảm thấy mình là người giỏi hơn, hãy tự phát triển và chọn một chiến thuật cơ bản và an toàn, nếu yếu hơn, hãy cố làm một điều gì đó gây bất ngờ cho đối thủ để giành chiến thấng". Nguyên tắc này phần nào được hình thành bởi suy nghĩ "lợi thế tâm lý luôn thuộc về kẻ thắng trận và có nhiều kinh nghiệm". Họ luôn sủ dụng chỉ một BO để đối phó với tất cả các tình huống, chỉ với một vài thay đổi nhỏ cho từng trận đấu. Trong thời kỳ đỉnh cao của Iloveoov, anh chỉ luôn FE mà không quan tâm đến BO của đối thủ. Cụ thể là, anh chỉ điều chỉnh thời gian xây Engineering Bay một chút là đã cảm thấy rất an toàn cho đến khi trận đấu tiến vào giao đoạn trung cuộc, khi lợi thể macro đã thuộc về mình
Tuy vậy, Sân khấu starcraft chuyên nghiệp đã thay đổi. Chênh lệch về trình độ giữa các game thủ đang thu hẹp lại hơn bao giờ hết. Ngày nay, cách chơi chuẩn mực và an toàn cũng đồng nghĩa với việc dễ bị nắm bắt và đoán trước, điều này cũng gần như thất bại về chiến thuật. Đúng vậy, có thể bạn có một BO chuẩn thích nghi với mọi tình huống xảy ra nhưng nếu thiếu đi khả năng scouting, bạn không thể làm điều đó được
Một bất lợi nữa của việc sủ dụng BO “đối phó với tất cả” là sự bị động cho việc chuẩn bị cho từng trận đấu. Nếu đối thủ của bạn biết rằng bạn sẽ luôn luôn sử dụng một BO, các cuộc cách mạng về BO trong thời gian gần đây giúp họ sẽ chỉ nghiên cứu và luyện tập các BO khắc chế. Mặt khác, trong trường hợp này, nếu như bạn có chuẩn bị, bạn sẽ phải nghiên cứu và luyện tập đối với hàng loạt các BO khắc chế của địch thủ. Khi mà, như đã nói ở trên, sự chuẩn bị cho từng trận đấu đã trở nên cực kỳ quan trọng và quyết định đến thắng lợi, việc bạn phải chia sẻ, phân tán khoảng thời gian này để nghiên cứu tất cả các BO khắc chế của đối thủ sẽ đẩy bạn vảo sự bất lợi lớn hơn rất nhiều so với thời kỳ trước đây. Rõ ràng là thời gian bạn chuẩn bị, nếu so sanh với đối thủ, sẽ lớn hơn nhiều theo cấp số nhân
Với bài post này, chúng ta sẽ tìm hiểu về tầm quan trọng của việc chuẩn bị chiến thuật cho từng trận đấu cụ thể. Bạn sẽ phải hiểu rằng, khi bạn nhìn thấy các game thủ xây từng công trình trong khi thi đấu, đàng sau đó là kết quả của sự nghiên cứu và thực hành trong khoảng thời gian hàng tuần trước trận đấu. Nói cách khác, khi bạn xem một VOD hoặc Replay, tôi muốn bạn không chỉ nên hiểu về mặt chiến thuật của nó như một trò chơi mà cảm nhận được về sự chuẩn bị cực kỳ công phu của game thủ mà bạn yêu thích cho trận đấu đó
I. Đối đầu về tâm lý: Yếu tố quan trọng của các cuộc giao chiến starcraft đẳng cấp cao
Vừa xem xét và hiểu cách chơi của đối thủ lại vừa nhận thức đối thủ sẽ nghiên cứu và quan sát cách chơi của bạn trong thời gian gần đây. Vừa tìm cách thích nghi với chiến thuật của đối thủ lại biến chắc rằng đối thủ sẽ làm điều tương tự đối với bạn. Sự phức tạp này dẫn đến rất khó khăn để bạn lường được chiến thuật của đối thủ. Bạn sẽ luôn suy nghĩ : liệu đối thủ của bạn có đủ tự tin để so tài macro hay se tìm cách thực hiện timing rush để đánh vào điểm yếu trong chiến lược macro của bạn? Không thể có một câu trả lời hoàn toàn chính xác nhưng đối với bạn, cần phải chủ động xác định cho mình một số phương án để chuẩn bị cho trận đấu
Có một nguyên tắc là, nếu bạn lựa chọn BO buộc đối thủ vào nhừng tình huống mà bạn quen thuộc hơn so với đối thủ, bạn đang giành được một lợi thế cực kỳ lớn thậm chí ngay trước khi trận đấu diễn ra. Như đã nói ở trên, khoảng cách về trình độ giữa Top 10 game thủ hàng đấu thế giới và top 50 đang ngày càng thu hẹp lại, điều đó có nghĩa là, một lợi thế nhỏ tạo ra sự khác biệt lớn nhất từ trước đến nay
Điều này không phải dễ. Nó đòi hỏi bạn phải nghiên cứu rất kỹ và công phu về đối thủ cũng như những phản ứng của đối thủ nếu bạn đặt mình trong trường hợp của anh ta.
Điều này cũng đòi hỏi cả sự may mắn bởi suy cho cùng, dù rất nhỏ nhưng ai cũng có một số thứ mà không thể dự đoán được trong khi trận đấu diễn ra. Nhưng yếu tố quan trọng nhất để bạn đạt được điều này là sự tự tin. Bạn cần có sự tự tin để làm cho BO của bạn phát huy các tác dụng mà nó cần phải làm. Thậm chí, bạn cần phải coi mình là người thông minh hơn và giỏi hơn để có thể kiểm soát được đối thủ. Hày nhìn vào Bisu khi anh xây các công trình mà hiệu quả của nó đối với cách chơi của Savior gần như hoàn hảo. Anh cũng dự đoán chiến thăng 3-0 thuộc về mình trước Savior (mà thực tế kết quả đúng như vậy) ngay trước một trận đấu rất quan trọng như chung kết MSL. Đấy không phải là sự kiêu ngạo mà là sự tự tin vào bản thân.
Có thể ví dụ về sự phức tạp và tầm quan trọng của những cuộc chiến tâm lý trên bằng trận đấu giữa Flash và STork ở trận chung kết OSL. Tất cả các chiến thắng của FLash đều là chiến thắng về chiến thuật và BO. Nói rộng hơn, sự áp đảo của FLash là do lợi thế về mặt tâm lý của anh, không phải chỉ khi thi đấu, mà là của hàng tuần chuẩn bị trước đó
Nếu bạn nhìn vào con đường tiến đến trận chung kết của Flash, bạn sẽ dễ dàng nhận thấy, trong khi các game thủ Terran khác cố gắng sử dung timing push để quấy rối PRotoss khi các game thủ Protoss chủ động macro để lên Carrier (đây là một trào lưư khá phổ biến hiện nay trên các map tối ưu hoá khả năng sử dụng Carrier như Katrina, hay Peaks hoặc Blue Storm), Flash tỏ rõ sự tự tin của anh bằng việc thay vào đó mở rộng mỏ phụ thứ 2 và upgrade rất nhanh, kìm hãm CArrier để ngăn cản Protoss có thêm mỏ phụ hướng trận đấu về thời điểm tàn cuộc. Anh đã rất thành công với chiến thuật này trong khi đó chiến thuật timing rush khi trung cuộc hoặc khai cuộc của các game thủ Terran khác luôn phải hứng chịu thất bại
Stork nhận thấy rõ sự tự tin của Flash khi sử dụng BO này và rất có khả năng sẽ thực hiện nó trong trận chung kết. ANh nghĩ răng Flash quá tự tin vào khả năng chơi tàn cuộc của mình khi đối phó với Carrier, nên sẽ không sử dụng timing push như các game thủ Terran khác bởi cả quá trình giải đã cho thấy timing rush hầu như thất bại trước BO double Nexus Carrier. Bởi vậy Stork, nghĩ răng timing rush sẽ không xuất hiện, dành thời gian chuẩn bị cho mình một BO với việc expand cực rộng, đồng nghĩa với hệ thống phòng thủ mỏng, để có lợi thể vượt trội về mặt kinh tế đối với Flash, người “có khả năng” đã chọn một một cách chơi “an toàn” cho trận chung kết này.
Nếu bạn đã xem trận đấu, bạn sẽ thấy Flash dường như đã biết và “đọc bài” cách suy nghĩ và chuẩn bị của Stork. Anh đoán được Stork sẽ tận dụng cách chơi an toàn của mình (cũng đồng nghĩa với việc dễ bị đoán trước về chiến thuật)để tạo ra lợi thế, và Flash đã chuẩn bị cho trận đấu theo hướng ngược lại hoàn toàn với cách anh từng chơi trong suốt giải và quan trọng là ngược lại hoàn toàn với suy nghĩ của Stork. 3 Trận liên tiếp là các cuộc hành quân ngay sau khi khai cuộc đúng thời điểm và đã được chuẩn bị công phu khi luyện tập đánh gục ngã hoàn toàn và chóng vánh BO expand “tham lam” của Stork.
Mọi người có thể cho rằng đây là một trong những trận đấu quá dễ dàng của Flash nhưng nhìn sâu hơn có thể coi đây lại là thắng lợi tâm lý kép. Anh biết rằng (i) Stork sẽ phân tích và nghiên cứu cách chơi của anh trong suôt cả giải, và (ii) cách Stork lựa chọn để hoá giải lối chơi của anh ở những trận đấu trước, và như vậy việc anh chiến thắng khi đã giành được một lợi thế về tâm lý dường như gây ra cảm giác cho người xem rằng anh chiến thắng quá dễ dàng.
Điều này càng thể hiện rõ qua sự tự tin (chứ không phải sự kiêu ngạo) của Flash ở cuộc phỏng vấn sau trận đấu. Anh nói rằng nếu như trong trân đấu chung kết giải GSI diễn ra trước đó, anh mặc dù giành chiến thắng chung cuộc, nhưng rất vất vả (3-2) vì anh tiết lộ anh không luyện tập trước trận đấu. Nhưng đến trận chung kết OSL, anh chuẩn bị rất kỹ và không ngạc nhiên về chiến thắng của mình.
Rõ ràng đó là chiến thắng của các BO, cũng giống như tầm quan trong quyết định đến chiến thắng của các BO trong PvsP và ZvsZ. Tuy nhiên, những cuộc đấu trí về tâm lý đằng sau nó khẳng định rằng các chiến thắng về BO không phải là hoàn toàn may mắn, cũng không diễn ra trong trận đấu mà là do sự chuẩn bị chiến thuật và tâm lý công phu trước trận đấu của các game thủ, yếu tố ngày càng quan trọng trong Starcraft chuyên nghiệp
II.CHuẩn bị các BO
Rõ ràng là những yếu tố tâm lý chiến của bạn cần được phản ánh qua việc bạn lựa chọn BO. Bạn cần phải đưa đối thủ vào tình huống phải xử lý theo những gì bạn phán đoán. Trước hết hãy nhìn qua đến các yếu tố vận hành chính của một chiến thuật Starcraft trước khi bàn đến việc bạn phải chuẩn bị BO của mình như thế nào trước trận đấu
Bước đầu tiên là bạn cần phải hiểu được những điểm yếu của đối thủ của bạn. Tất cả các cách chơi quá an toàn, quá “tham lam” expand ,quá tập trung vào cheese, đều có những điểm yếu cố hữu. CHưa bao giờ trong lịch sử Starcraft lại có một BO nào bị khai thác mà không lộ ra các điểm yếu, bằng cách này hay cách khác.
Trong STarcraft có 3 cột trụ chính về chiến thuật, Kinh tế, công nghệ và số lượng/combo quân. 3 yếu tố trên là những yếu tố quan trọng nhất mà bạn có thể tìm được lợi thể về chiến thuật(có thể còn các yếu tố khác như cảm giác về diễn biến trận đấu, kiểm soát map).Giả định các yếu tố khác không đổi, thông thường, những BO “đối phó với tất cả” được xây dựng dựa trên sự cân bằng khá chuẩn của 3 yếu tố trên. Trong khi đó, việc lựa chọn các chiến thuật cheese, timing rush, hoặc macro đều dựa trên việc khai thác tối đa lợi thế của từng yếu tố riêng lẻ tại từng thời điểm của trận đấu
Khi bạn nhìn thấy một chiến thuật cheesee đối phó với BO chuẩn, điều đó có nghĩa là game thủ này đang cố găng tối đa hoá lợi thế tại một thời điểm trong trận đấu trong khi đó cố gắng ngăn cản địch thủ quan sát những gì anh ta đang làm. Khi đó đối thủ sử dụng BO chuẩn sẽ phải dựa trên khả năng scouting và điều chỉnh BO chuẩn của mình theo cách nào đấy khắc chế cheese của đối thủ
Biết được điều này, cộng với kinh nghiệm từ việc thi đấu hàng ngàn trận, các game thủ chuyên nghiệp tạo ra các BO sao cho nó hoặc phát huy tối đa các điểm mạnh tại một thòi điểm nhất định trong trận đấu (mang tính ngắt quãng), hoặc phát huy điểm mạnh trong cả trận đấu (mang tính liên tục)
Một nhận thức sai lầm là khi chuẩn bị các BO, các game thủ chuyên nghiệp tìm cách thích ứng với chỉ một BO của địch thủ. Không hoàn toàn như vậy, họ nghĩ ra các BO có thể bao quát toàn bộ các BO đối phó của đối thủ và tập luyện, nghiên cứu các diễn biến tiếp theo của từng loại BO đối phó mà họ chọn. Kết quả của quá trình nghiên cứu, luyện tập này là, nếu BO của họ có thất bại tại một thời điểm nào đó trong trận đấu, họ có thể vẫn quen thuộc với tình huông đấy và sẽ nghĩ ra những cách để phục hồi lại lợi thế đã bị mất
Tất cả các BO đều có những điểm yếu tại từng thời điểm trong trận đấu. Chiến thuật expand nhanh thường có điểm yếu về phòng ngự ngay trước khi bạn có lợi thế về macro, chiến thuật nâng cấp/tech thường lộ rõ điểm yếu trước khi bạn nâng cấp xong . Nói chung là bạn sẽ phải hy sinh một trong 3 yếu tố trên trước khi ý đồ chiến thuật của bạn được thực hiện
Nếu bạn chọn chiến thuật phản công, bạn phải chọn BO sao cho lợi thế của bạn được phát huy tối đa tại thời điểm mà BO của đối thủ bộc lỗ rõ nhất điểm yếu. Để làm được việc này, bạn cần phải luyện tập để có kinh nghiệm, thử nghiệm chúng và học hỏi từ các khiếm khuyết, thậm chí chỉ để bạn làm hoàn hảo BO của mình từ những chi tiết nhỏ nhặt nhất
III Scouting rất quan trọng trong Starcraft.
Tất cả mọi người đều biết điều này. Thực hiện chuẩn một BO được chuẩn bị kỹ lưỡng cũng không thể quan trong bằng việc ngăn cản đối thủ phát hiện được. Nếu bạn đang thực hiện một cuộc phản công lớn bất ngờ vào đối thủ sử dụng các BO chuẩn, bạn sẽ không muốn anh ta phát hiện ra và điều chỉnh BO tương ứng của mình. Có lẽ bạn sẽ muốn như vậy nhưng là khi mọi thứ đã quá muộn!
Bạn có thể sử dụng chiến thuật lừa đối thủ bằng cách để đối thủ scout những thông tin sai lệch về chiến thuật của bạn. Bạn cũng cần phải cân đối các thủ thuật này đối với việc thực hiện các BO của bạn. Một ví dụ phổ biến là thủ thuật lừa double tech (lurker+ muta)trong matchup ZvsT, trong thời kỳ mà Terran không mở rộng mỏ phụ nhanh và có số lượng scan hạn chế để dò thấy công nghệ của Zerg. Thời đó, các Terran thường tiết kiệm Scan để dò lurker và xây một hệ thống phòng thủ kiên cố MnM để ngăn cản lurker tiến vào mỏ hoặc ngăn cản Zerg expand. 20 giây sau đó, Mutalisk xuất hiện tấn công vào mỏ chính không phòng bị của Terran.
Có lẽ không cần phải nói thêm về thủ thuật này. Ngay cả khi trình độ của các game thủ ở mức cao, việc chuẩn bị kỹ lưỡng cho 1 BO cộng với thủ thuật lừa scouting của đối thủ thường đảm bảo cho ban một chiến thắng chắc chắn
Một ví dụ của việc bạn chuẩn bị kỹ lưỡng cho mình một BO chuẩn kết hợp với khả năng ngăn chặn scouting của đối thủ là trận đấu nổi tiếng giữa Bisu và JUlyZerg @ map Blue Storm.Bisu nổi tiếng với BO “đối phó với tất cả” là FE+Corsair với một chút biến đổi giữa việc sử dụng Dark Templar hoặc Reaver. Một hạn chế duy nhất và lớn nhất của BO này bạn sẽ tiến đến giai đoạn trung cuộc muộn hơn Zerg nếu bạn không ngăn cản được Zerg phát triển mỏ phụ thứ 4. Bởi vậy bạn phải dựa vào khả năng scouting để khắc phụ điểm yếu này (ngăn cản Zerg phát trỉên mỏ phụ thứ4).
Bạn có thể nhận thấy Bisu thường sử dụng probe scouting đầu tiên, sau đó là Zealot và cuối cùng là Corsair scouting. JulyZerg nhận ra điểm yếu của BO này là quá phụ thuộc vào khả năng scouting. Anh khai cuộc bằng 9pool nâng cấp speed cho Zergling để ngăn cản tất cả các nỗ lực scouting của probe và Zealot. Bisu, do không có được thông tin từ scouting, lo ngại đến việc sử dụng chiến thuật áp đảo tấn công ngay từ đâu của Julyzerg nên phải bổ sung thêm cannon chờ thời cơ scouting bằng sairs do khả năng cơ động của unit này.
Tuy nhiên, tại thời điểm sair xuất hiện, bằng việc nghiên cứu và thực hành BO cực chuẩn, khoảng một đạo Hydralisks của JulyZerg đã xuất hiện và phá huỷ cannon tại mỏ. Timing của JUlyzerg chuẩn đến mức mà thời điểm phá huỷ xong mọi thứ tại mỏ trước khi Dark Templar đầu tiên của Bisu xuất hiện. Khi Bisu nhận ra được sự vô ích của Corsairs scouting thì mọi thứ đã quá muộn
Timing của JulyZerg chuẩn đến mức mà đạo quân Hydralisk phá xong Gateway chỉ 1 giây trước khi Dark Templar được hoàn thành. Khả năng timing cộng với việc ngăn cản scouting của đối thủ làm cho BO của Julyzerg không hẳn là một cheese mà trở thành một chiến thuật thông minh và hoàn hảo
IV Starcraft: Vẻ đẹp chiến thuật
Starcraft đang phát triển rất nhanh trong vài năm trở lại đây, moi người đều biết điều ấy. Các trận đấu gần như thể hiện ngày càng hoàn hảo những yếu tố của một trò chơi chiến thuật. Rất nhiều người nghĩ rằng việc thừa hưởng cuộc cách mạng về Macro trong vòng 4 năm trờ lại đây làm cho Starcraft trở nên nhàm chán đi nhiều so với thời kỳ trước. Tuy nhiên, trên thực tế, mọi thứ đã trở nên phức tạp hơn rất nhiều. Tuy các trận đấu có vẻ cứng nhắc chứ không uyển chuyển như thời kỳ của Slayer_`Boxer` nhưng những yếu tố như sự chuẩn bị, sự tự tin cũng như khả năng quyết định trong thời gian ngắn đang ngày càng quan trọng để đem lại chiến thắng cho các game thủ
Hy vọng, bài viết này sẽ làm “mở mắt” các bạn (mặc dù Starcraft bản thân đã rất “bắt mắt”) về những yếu tố đứng đằng sau mỗi trận đấu, vì có như vật bạn mới thấy được sự tinh tuý trong chiến thuật Starcraft, có như vậy bạn mới có thể nhận ra được trò chơi này có thể đi xa được đến đâu
