Hú cuối cùng cũng xong game mà không dính spoil phát nào, chủ quan thì mình vẫn thích xeno 2 hơn nhưng cốt truyện xeno 3 phải công nhận khá mới mẻ và thú vị.
Bản 3 lần này đề cập khá nhiều thứ mang tư tưởng phật giáo thứ mà mình thấy jrpg ít khai thác và sâu như xeno 3.
+ Ví dụ như ouroboros hình ảnh con rắn đang cắn đuôi của mình có thể hiểu là no-self (vô ngã) , nhận ra một phần bản thân mình ở khắp mọi nơi, không còn ranh giới kẻ thù đồng minh, thứ ta chiến đâu chẳng qua chỉ là cái đuôi của chính mình, Noah cũng hay nhắc đi nhắc lại "họ cũng như chúng ta, there is no point to kill" hay valdi cũng nói "không ai là kẻ thù, tất cả mọi người là đồng minh" cũng có thể xem ouroborous là biểu tượng cho trạng thái giác ngộ (tạm thời) nhận thức về sự luân hồi mà ở đây cuộc chiến agnus - keves.
+ Sự xuất hiện valdham và lời chỉ dẫn đến city để tìm câu trả lời cũng giống hình ảnh đức phật chỉ tay lên mặt trăng.
+ Một chủ đề khác cũng khái thác rất nhiều trong game là impermanence (vô thường), tuổi thọ 10 năm hay đoạn nhóm Noah nhìn bầy armu rồi nhận ra tại sao có con già có con trẻ, tại sao hiện tại như vậy lại bỏ lỡ. Z ở ngoài quan sát cũng nói sự đau khổ chịu đứng cũng đến từ việc níu kéo sự tồn tại, không chấp nhận bản chất vô thường.
+ Villain ở xeno 3 ai chê kém chứ mình thấy khá chất, Z từ phong thái đến biểu cảm rất khác biệt, khuôn mặt không buồn không vui, chấp nhận mọi thứ tốt và xấu, chỉ ngồi một chỗ hít và thở rồi quan sát giống như đức phật vậy, tuy vậy dù giống nhưng lại rất không giống do xự bám víu của Z vào endless now.
+ Một thứ khác không hẳn thuộc phật giáo nhưng xeno 3 có khai thác nhiều là tư duy phi nhị nguyên (non-duality), lỗi là do ai, ai đúng ai sai hay họ làm như vậy bởi vì thế giới nó như vậy, vì thế giới đã không cho họ sự lựa chọn.
.......
Story xeno 3 là một trong những story jrpg theo mình là phức tạp nhất mình từng chơi trước giờ, nếu chơi kiểu bề nổi thiện ác đánh nhau thì thấy hơi dở còn nếu triết giải kiểu phật giáo để nhìn thấy đây là câu chuyện về sự mâu thuẫn giữa self và no-self, permanence và impermanence, mobius và ouroboros thì khá hay, mỗi tỗi nó phức tạp quá mấy đoạn nói chuyện rồi hành vi mobius không dễ lí giải, lúc đang chơi cũng không khỏi ngạc nhiên nếu game nó bị chửi về story, cái story này rất là tham vọng nếu phải đánh giá độ phức tạp thì con xeno 3 này phải gấp 3 hai con trước, không biết ông thần monolith làm game cho đối tượng nào nữa :(.
Tổng kết cá nhân thì xeno 2 > xeno 3 >= xeno, xeno 2 hay nhất vì hai con kia nó hơi nghiêm túc và thiếu một chút whimsical của jrpg.