_ Thì mới bảo Lưu Bị không gặp thời mà. Xuất phát điểm không đúng, thời cơ cũng không đúng, dù có tài cái thế nhưng mấy chục năm vẫn long đong.
_ Nên nhớ thời Tần mạt và Hán mạt khá khác nhau. Thời Tần Mạt, Quan Trung phát triển cực kỳ thịnh vượng, phồn vinh, nhưng chế độ là tập quyền nên quý tộc nhiều nhưng quyền lực rất ít, nên khi Tần bại, các thế lực nắm quyền ở Quan Trung phần lớn là hạng tay mơ thủ lĩnh nghĩa quân. Những người thực sự giỏi thì 1 là không có quyền chỉ có tiền ( địa chủ, thương nhân etc ), 2 là quý tộc cũ của Tần ( bị khởi nghĩa diệt ) ba là học giả, quan lại cũ. Trong mấy loại này chỉ có tướng lĩnh Tần là có ít quân đội, nhưng có lẽ hầu hết bị điều đi Quan Đông dẹp khởi nghĩa rồi, quân đội tinh nhuệ thì ở phía bắc chống du mục chứ ko nhiều ở trong nước. Trong bối cảnh đó, Lưu Bang có lẽ có cơ may rất lớn nên đã nắm được Quan Trung rất nhanh ( cả về chính trị và quân sự ) từ đó làm bàn đạp mở rộng.
_ Thời Hán mạt, đất Quan Trung này ko còn giàu có nữa, vì nhà Đông Hán yếu đuối ko giữ được con đường tơ lụa, nên người Khương Hồ ở phía Tây chiếm hoàn toàn Tây Vực, ngăn cản con đường tơ lụa, dẫn tới buôn bán kém phát triển hơn nhiều, đất Quan Trung lúc này sau vài trăm năm canh tác cũng đã khá cạn kiệt nghèo đói ( thời đó họ chưa biết bón phân ... ), lại hay bị chinh quân nên càng nát hơn. Thế lực nắm quyền lại là các địa chủ, gia tộc cực lớn, có tính chất bán tự trị với trung ương, vì thế muốn nắm được Quan Trung ko thể dùng các biện pháp quân sự thông thường như thời Tần mạt. Bằng chứng là quân Mã Siêu đại bại quân Tào ở Quan Trung, nhưng cuối cùng lại bị lật bàn, ngoài tài năng quân sự của Tào Tháo, thì phần ko nhỏ là do các thế lực Quan Trung phản kháng tập đoàn Lũng Tây. Tiếp là Gia Cát Lượng, Khương Duy nhiều lần tấn công gặp phản kháng cực kỳ mạnh khi tấn công Quan Trung, nên nhiều lần hao binh tổn tướng thành công dã tràng, đánh được thành nào vừa rút là lại mất.